Na Jeziorze Genewskim znajduje się wyspa tak mała, że koroną jednego drzewa można osłonić niemal całą jej powierzchnię. Île de Peilz wygląda jak naturalny skrawek lądu pozostawiony pośród wody. Jej historia prowadzi jednak na pogranicze geologii, inżynierii, literatury i miejscowych legend.
Wyspa mniejsza od mieszkania
Île de Peilz leży w pobliżu Villeneuve, we wschodniej części Jeziora Genewskiego, nazywanego również Jeziorem Lemańskim. W zależności od sposobu pomiaru i poziomu wody jej powierzchnię szacuje się na 20–77 m², choć najczęściej podawana wartość wynosi około 40 m². To mniej niż powierzchnia niejednego mieszkania.
Najbardziej charakterystycznym elementem wyspy jest potężny platan. Jego korona wyrasta daleko poza kamienne obramowanie lądu, dzięki czemu z większej odległości wyspa wygląda niemal jak samotne drzewo stojące pośrodku jeziora.
Île de Peilz bywa nazywana najmniejszą, najbardziej oddaloną od brzegu i jedyną naturalną wyspą Jeziora Genewskiego. Każde z tych określeń wymaga jednak pewnego zastrzeżenia – szczególnie ostatnie.

Naturalna czy zbudowana przez człowieka?
Nie wiadomo dokładnie, jak wyglądała Île de Peilz przed końcem XVIII wieku. Według miejscowej tradycji w tym miejscu znajdowała się skała wystająca nieznacznie ponad wodę albo niewielka płycizna. Około 1797 roku mieszkańcy Villeneuve mieli otoczyć ją kamiennym murem, podwyższyć i pokryć ziemią.
Nie zachowały się dokumenty, które jednoznacznie opisywałyby przebieg tych prac. Historycy nie są więc pewni ani pierwotnego wyglądu miejsca, ani powodów, dla których mieszkańcy mieliby podjąć tak pracochłonne i kosztowne przedsięwzięcie.
Muzeum Jeziora Genewskiego podaje, że większość wysp tego zbiornika została utworzona albo silnie przekształcona przez człowieka, choć za ich podstawę zwykle posłużyły naturalne skały lub płycizny. W przypadku Île de Peilz pierwotnym zalążkiem mogła być piaszczysta ławica.
Najbezpieczniej określić ją więc jako wyspę o prawdopodobnie naturalnej podstawie, której obecny kształt jest dziełem człowieka.

Co geologia ma z tym wspólnego?
Jezioro Genewskie zajmuje rozległe obniżenie ukształtowane przede wszystkim przez lodowce plejstoceńskie. Wielokrotnie przesuwający się przez ten obszar lód pogłębiał doliny, transportował materiał skalny i pozostawiał osady. Po ustąpieniu lodowców zagłębienie wypełniła woda.
Île de Peilz znajduje się w pobliżu ujścia Eau Froide oraz niedaleko delty Rodanu. Rzeki spływające z Alp dostarczają do jeziora piasek, muł, żwir i drobniejszy materiał mineralny. Osady stopniowo odkładają się na dnie, tworząc rozległą deltę podwodną.
Platan, który niemal rozsadził wyspę
Kamienne obramowanie Île de Peilz wymagało kolejnych napraw. Mur odnowiono w 1820 roku, a w 1851 roku przeprowadzono większą renowację, sfinansowaną dzięki publicznej zbiórce rozpoczętej kilka lat wcześniej.
W tym czasie rosnące na wyspie topole zastąpiono platanami i kasztanowcami. Do naszych czasów przetrwał tylko jeden monumentalny platan. Najprawdopodobniej został posadzony właśnie podczas prac prowadzonych w 1851 roku.
Z czasem okazało się, że największa ozdoba wyspy jest zarazem zagrożeniem dla jej konstrukcji. Rozrastające się korzenie zaczęły napierać na kamienny mur. W 2010 roku obramowanie ponownie wzmocniono, aby drzewo nie rozsadziło swojego kilkudziesięciometrowego królestwa.

Wyspa królowej Wiktorii?
Île de Peilz jest na tyle niewielka, że brakujące fakty bez trudu zmieściły się na niej razem z legendami. Najbardziej znana opowieść głosi, że Szwajcaria podarowała wyspę królowej Wiktorii. Monarchini miała jednak szybko zwrócić prezent, gdy dowiedziała się, że z posiadaniem ziemi wiąże się obowiązek płacenia podatków.
Kwerendy archiwalne nie potwierdziły tej historii. Co więcej, rząd federalny nigdy nie był właścicielem wyspy, nie mógł więc jej nikomu podarować. Istnieje wiele odmian tej legendy, a ich wspólnym elementem pozostaje wyłącznie osoba brytyjskiej królowej.
Inna opowieść wiąże powstanie wyspy ze śmiercią młodego Anglika, który miał utonąć podczas kąpieli. Jego narzeczona rzekomo poleciła wznieść w tym miejscu „Wyspę Pokoju” – Île de Paix. Z czasem nazwa miała przekształcić się w Île de Peilz. Również ta historia nie znajduje potwierdzenia w dokumentach.
Wyspa opisana przez Byrona
Znacznie lepiej udokumentowany jest literacki ślad Île de Peilz. Lord Byron przebywał nad Jeziorem Genewskim w 1816 roku, który przeszedł do historii jako „rok bez lata”. W poemacie „Więzień Chillonu” wspomniał niewielką, zieloną wyspę, widoczną z okolic zamku Chillon.
W utworze rosły na niej trzy drzewa. Opis zgadza się z dawnymi przedstawieniami Île de Peilz, na których rzeczywiście widać kilka drzew, choć poeta dostosował krajobraz do potrzeb swojej opowieści.
Wyspa pojawiła się również w baśni Hansa Christiana Andersena „Dziewica Lodów”, opublikowanej w 1861 roku. Pisarz wykorzystał miejscową legendę o młodym mężczyźnie, który tonie podczas wyprawy na wyspę w przeddzień własnego ślubu.
Wyspa na granicy natury i inżynierii
Na pytanie, czy Île de Peilz jest wyspą naturalną, nie można odpowiedzieć prostym „tak” albo „nie”. Prawdopodobnie powstała na naturalnym wyniesieniu dna jeziora, ale jej współczesne rozmiary, regularny kształt i trwałość zawdzięczamy kamiennemu murowi, nawiezionej ziemi oraz wielokrotnym remontom.
Zdjęcie w zajawce: fot. Aleksiej M., CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons


