Srebro ma opinię metalu o nadprzyrodzonych właściwościach. W ludowych wierzeniach odstraszało wampiry, wilkołaki i wszelkie „nieczyste moce”. W rzeczywistości jego skuteczność jest mniej filmowa, za to znacznie lepiej udokumentowana. Ten srebrzystobiały pierwiastek faktycznie hamuje rozwój bakterii i drobnoustrojów, a przy tym sam z siebie nie uczula. Jeśli więc ktoś mówi o „alergii na srebro”, zwykle winne są domieszki miedzi lub niklu, dodawane do stopów. Być może właśnie stąd wzięło się przekonanie, że srebro skutecznie trzyma na dystans to, czego wolelibyśmy nie spotkać.
Ale magia magią, a geologia – geologią. A ta potrafi być równie fascynująca.
Metal znany ludzkości od tysięcy lat
Być może stąd właśnie wzięło się przekonanie o alergii na srebro u różnych mało sympatycznych stworzeń.
Srebro było jednym z pierwszych metali znanych człowiekowi, odkrytym ponad 5000 lat temu. Długo było przedmiotem pożądania, niemal dorównując złotu.
Srebro było jednym z pierwszych metali, z jakimi zetknął się człowiek. Znamy je od co najmniej pięciu tysięcy lat. Przez długie epoki niemal dorównywało rangą i ceną złotu, pełniąc funkcję pieniądza, symbolu prestiżu i władzy. Ślady tej dawnej pozycji widać nawet na mapie świata.
Nazwa Argentyny nie wzięła się znikąd. Pochodzi od łacińskiego argentum – srebro – i nawiązuje do legend o Srebrnej Górze, gdzie miały znajdować się niewyobrażalne bogactwa tego kruszcu. Choć rzeczywistość okazała się mniej hojna niż opowieści konkwistadorów, nazwa przylgnęła do kraju na stałe.
Dlaczego srebro rzadko bywa samotnikiem
W przyrodzie srebro rzadko występuje w czystej, rodzimej postaci. Zdecydowanie woli towarzystwo innych pierwiastków. Najczęściej spotyka się je w rudach miedzi, cynku i ołowiu, gdzie stanowi domieszkę o znaczeniu gospodarczym.
Zdarzają się jednak wyjątki, które rozpalają wyobraźnię kolekcjonerów i geologów. W norweskim Kongsbergu odkrywano niegdyś bryły srebra rodzimego ważące setki kilogramów. Takie znaleziska są rzadkie, ale pokazują, że natura czasem lubi działać bez kompromisów.
Srebro w Polsce: niepozorne, ale strategiczne
Na pierwszy rzut oka Polska nie kojarzy się ze srebrnym Eldorado. Historycznie srebro wydobywano m.in. w rejonie Olkusza, w Miedziance koło Kielc, na Górnym Śląsku czy w Tatrach, lecz zawsze jako dodatek do innych rud. Przełom nastąpił na Dolnym Śląsku.
W rejonie Lubina, Polkowic i Głogowa srebro występuje w złożach miedzi eksploatowanych do dziś. I to w doborowym towarzystwie: obok złota, platyny, ołowiu, niklu, a nawet renu czy selenu. To właśnie tu znajduje się jedno z najważniejszych źródeł srebra w Europie.
Liczby, które robią wrażenie
Według stanu na 31 grudnia 2024 roku zasoby bilansowe złóż miedzi i srebra w obrębie monokliny przedsudeckiej i niecki północnosudeckiej wynosiły łącznie 3 547,57 mln ton rudy, zawierającej 164,32 tys. ton srebra. W samym 2024 roku wydobyto 30,49 mln ton rudy Cu–Ag, w której znajdowało się 1 531 ton srebra.
Dzięki temu KGHM należy do największych producentów srebra na świecie. Globalnym liderem pozostaje jednak meksykańska spółka Fresnillo plc – firma, która zbudowała swoją pozycję niemal wyłącznie na tym jednym metalu.
Czarne błoto i srebrne gąski
Srebro rzadko trafia na rynek bezpośrednio z kopalni. Podczas przerobu rudy powstaje produkt uboczny zwany szlamem anodowym, potocznie określanym jako „czarne błoto”. To właśnie w nim koncentrują się metale szlachetne.
W procesach przetopu i rafinacji odzyskuje się z tego materiału m.in. srebro, które następnie sprzedawane jest w postaci gąsek, czyli sztabek, oraz granulatu. Gąski produkowane przez KGHM ważą około 1000 uncji jubilerskich, czyli od 29,5 do 32,6 kilograma. Niewielki, niepozorny klocek, który potrafi mieć ogromną wartość.
Więcej niż biżuteria
Choć większości z nas srebro kojarzy się z monetami i ozdobami, jego znaczenie wykracza daleko poza jubilerstwo. Dzięki właściwościom antybakteryjnym wykorzystuje się je w medycynie, filtrach wody, tekstyliach i nowoczesnych technologiach. To metal, który łączy pradawną historię z bardzo współczesnymi zastosowaniami.
I może właśnie dlatego srebro od wieków budzi respekt. Nie potrzebuje legend o wampirach, by robić wrażenie. Wystarczy spojrzeć na jego geologiczną drogę – od głębokich struktur skorupy ziemskiej po niewielką, lśniącą, ciężką gąskę.
Zdjęcie w zajawce: Srebro rodzime z kopalni El Tire Sondra w Meksyku. Okaz pochodzi z Muzeum Geologicznego. Fot. Dariusz Iwański
