Skalne miasta, pionowe ściany, głębokie wąwozy, samotne wieże i naturalne bramy. Jednym z najbardziej niezwykłych skalnych krajobrazów Europy jest Czeska Szwajcaria – region położony w północnych Czechach, tuż przy granicy z Niemcami. Wraz z sąsiednią Saską Szwajcarią tworzy rozległą krainę Łabskich Piaskowców. Jej symbolem jest Brama Pravčicka (Pravčická brána) – największa naturalna brama skalna zbudowana z piaskowca w Europie.
Morze, które pozostawiło góry piasku
Historia tego niezwykłego krajobrazu rozpoczęła się około 90 mln lat temu, w późnej kredzie. Znaczna część dzisiejszej Europy Środkowej znajdowała się wówczas pod wodami płytkiego morza. Rzeki transportowały do niego ogromne ilości piasku i innych osadów.
Warstwa po warstwie materiał gromadził się na dnie, a z czasem został pogrzebany, zagęszczony i scementowany. W ten sposób powstały potężne serie piaskowców, które dzisiaj budują Łabskie Piaskowce.
Po ustąpieniu morza i wypiętrzeniu obszaru skały zostały poddane działaniu wody, mrozu, zmian temperatury i grawitacji. Istotne znaczenie miał również system spękań przecinających piaskowcowy masyw. Woda wnikała w szczeliny i stopniowo poszerzała je, oddzielając od siebie kolejne bloki skalne.
Przez miliony lat erozja i wietrzenie wyrzeźbiły niezwykły labirynt skalnych wież, ścian, filarów, wąwozów, półek, przewieszek i naturalnych bram. W mniejszej skali na powierzchni skał powstały m.in. charakterystyczne struktury przypominające plastry miodu.
Największa piaskowcowa brama Europy
Najbardziej spektakularnym efektem tych procesów jest Brama Pravčicka. Jej otwór ma około 16 m wysokości i niemal 27 m szerokości, dzięki czemu jest uznawana za największą naturalną piaskowcową bramę skalną w Europie.
Łuk skalny ma około 3 m grubości w najwęższym miejscu. Cała konstrukcja powstała oczywiście bez udziału człowieka – w wyniku stopniowego niszczenia mniej odpornych partii piaskowcowego masywu.
Powstanie bramy wiązało się z rozwojem spękań oraz nierównomiernym tempem erozji i wietrzenia poszczególnych części piaskowca. Oficjalne materiały Parku Narodowego wskazują, że Brama Pravčicka rozwinęła się wskutek bocznej erozji w wąskim, piaskowcowym ostrogu.
Czy Brama Pravčicka kiedyś się zawali?
Z geologicznego punktu widzenia wszystkie naturalne łuki skalne są formami przejściowymi. Procesy, które stworzyły Bramę Pravčicką, nie zakończyły się. Piaskowiec nadal podlega wietrzeniu i erozji, a z jego powierzchni odrywają się pojedyncze ziarna i fragmenty skały. W bardzo długiej perspektywie łuk będzie się więc zmieniał, aż ostatecznie może ulec zawaleniu.
Między innymi ze względu na ochronę formacji od 1982 r. nie wolno wchodzić na sam łuk. Wcześniej turyści przez dziesięciolecia spacerowali po jego powierzchni.
Skąd wzięła się „Szwajcaria” w Czechach?
Określenie Szwajcaria Saksońska pojawiło się pod koniec XVIII wieku. Wiąże się je ze szwajcarskimi artystami Adrianem Zinggiem i Antonem Graffem, którzy pracowali w Akademii Sztuk Pięknych w Dreźnie. Krajobraz piaskowcowych skał nad Łabą miał przypominać im rodzinną Szwajcarię. Z czasem nazwę zaczęto stosować również po czeskiej stronie granicy – stąd Czeska Szwajcaria.
Dzisiaj oba obszary ponownie traktowane są jako jedna transgraniczna kraina. Czeski park narodowy bezpośrednio sąsiaduje z niemieckim Parkiem Narodowym Saskiej Szwajcarii. Razem z otaczającymi je obszarami chronionego krajobrazu tworzą region Łabskich Piaskowców obejmujący około 700 km².
Od romantycznych malarzy do Narnii
Fantastyczne formy skalne od dawna przyciągały podróżników i artystów. Region stał się szczególnie popularny w epoce romantyzmu, kiedy dzikie góry, ruiny, przepaście i niezwykłe formacje skalne zaczęto postrzegać jako atrakcyjny temat malarski.
Czeska Szwajcaria przyciągnęła również filmowców. Brama Pravčicka pojawiła się w filmie „Opowieści z Narnii: Lew, Czarownica i stara szafa” z 2005 r. Jej charakterystyczny łuk można zobaczyć podczas wędrówki bohaterów przez Narnię.
Aby chronić wyjątkowy krajobraz, w 2000 r. utworzono Park Narodowy Czeska Szwajcaria. Zajmuje około 80 km² i jest najmłodszym z czterech parków narodowych Czech. Po niemieckiej stronie granicy już od 1990 r. istnieje Park Narodowy Saskiej Szwajcarii o powierzchni około 93 km².
Zdjęcie z zajawce: Andrea Fundova, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
