Od wieków kartografowie mierzą się z tym samym paradoksem: jak wiernie pokazać kulistą Ziemię na płaskiej mapie. Każde odwzorowanie 2D musi coś zniekształcić — pytanie brzmi tylko: co i jak bardzo. Najnowsza propozycja naukowców z USA sugeruje, że wyjściem z impasu nie jest kolejna „lepsza” projekcja… lecz zmiana samej idei mapy świata.
Mapa świata bez „końca świata”
Badacze związani z Princeton University oraz Drexel University zaproponowali mapę w formie dwóch połączonych dysków — osobno dla półkuli północnej i południowej. Równik biegnie wzdłuż ich wspólnej krawędzi. W praktyce otrzymujemy dwustronną mapę, którą można po prostu odwrócić w dłoniach, zamiast „obracać globus”.
Od strony matematycznej to para odwzorowanie azymutalne równoodległościowe — takie projekcje zachowują poprawne odległości od środka mapy. Tutaj środkami są odpowiednio biegun północny i południowy.
Dlaczego w ogóle zmieniać mapę?
Klasyczne projekcje to zawsze kompromis. odwzorowanie Merkatora zachowuje kąty (co docenią żeglarze), ale drastycznie zawyża powierzchnie obszarów okołobiegunowych. odwzorowanie Winkel Tripel jest wizualnie zrównoważone, lecz „rozpina” świat wzdłuż Pacyfiku i psuje intuicję odległości między regionami po przeciwnych stronach mapy.
Sztandarowy przykład? Grenlandia. Na wielu mapach wygląda niemal jak Afryka, choć w rzeczywistości Afryka jest około 14 razy większa. To nie drobny błąd — to zmiana skali wyobrażeń.
Jak bardzo „krzywi” nowa mapa?
Zespół opracował ilościowy system oceny błędów obejmujący sześć typów zniekształceń (m.in. powierzchni, odległości i kształtu). W tej skali idealny globus ma wynik zero — bo jako obiekt 3D nie wprowadza deformacji.
Na tle map płaskich „podwójny dysk” wypada zaskakująco dobrze:
- Odległości: żadna nie odbiega od rzeczywistej o więcej niż 22,2%. To lepszy wynik niż w wielu popularnych mapach świata, szczególnie w pobliżu biegunów.
- Powierzchnie: obszary przy krawędziach są maksymalnie 1,57 raza większe niż w centrum. W kartografii 2D to rezultat uznawany za bardzo dobry — i, co ważne, równomiernie rozłożony między obie półkule.
Inspiracje i różnice
Pomysł na mapę „bez brutalnych cięć” nie wziął się znikąd. W połowie XX wieku Richard Buckminster Fuller proponował mapy wielościenne, rozkładające Ziemię na zestaw wielokątów. Dobrze oddawały kształty kontynentów, ale często rozrywały oceany i gubiły ciągłość świata.
Nowa koncepcja zachowuje zalety tego myślenia — brak sztucznego „końca świata” i spójność Pacyfiku — jednocześnie upraszczając formę do dwóch czytelnych dysków.
Co z praktyką?
Autorzy nie twierdzą, że odkryli mapę idealną. Taka nie istnieje. Podkreślają jednak, że ich rozwiązanie jest bliskie optimum: sensownie balansuje błędy, nie faworyzuje żadnej półkuli i sprzyja poprawnej intuicji globalnych odległości. Do tego dochodzi zaleta prozaiczna, lecz ważna — mapę można wydrukować dwustronnie na jednej kartce, a „obrót globusa” zastąpić zwykłym odwróceniem.
W świecie, w którym mapy kształtują nasze wyobrażenia o skali, odległościach i relacjach między regionami, taka zmiana perspektywy ma znaczenie. Czasem, żeby zobaczyć Ziemię wyraźniej, wystarczy… spojrzeć na nią z dwóch stron.
Ilustracja: J.Richard Gott III, Charles Mugnolo (2006), ilustracja Tobiasz Jung
