Na pierwszy rzut oka wygląda jak efekt pracy bardzo zdyscyplinowanego architekta krajobrazu. Idealnie okrągła, wyraźnie odcięta od otaczającej wody i — jak twierdzą niektórzy — powoli obracająca się wokół własnej osi. El Ojo („Oko”) to jedna z tych form przyrody, które brzmią jak miejska legenda, ale w rzeczywistości są doskonałym przykładem tego, jak konsekwentnie i „bez pośpiechu” działa geologia oraz hydrologia.

Wyspa leży na podmokłych terenach delty rzeki Paraná, w prowincji Buenos Aires w Argentynie. Ma średnicę około 110–120 metrów i należy do rzadkiej, ale dobrze znanej nauce kategorii pływających wysp roślinnych. To, co ją wyróżnia, to niemal geometryczna regularność kształtu i dynamiczne zachowanie, które od lat rozpala wyobraźnię internetu.

Gdzie leży El Ojo i jak ją odkryto?

El Ojo znajduje się w rozległej, słabo dostępnej delcie rzeki Paraná — jednym z największych systemów deltowych Ameryki Południowej. To obszar bagien, starorzeczy i płytkich zbiorników wodnych, w których procesy sedymentacyjne i biologiczne zachodzą niemal bez przerwy.

Wyspa trafiła do szerszej świadomości około 2013 roku, gdy wypatrzył ją argentyński reżyser i producent Sergio Neuspiller, analizując zdjęcia satelitarne w Google Earth. Szukał wówczas lokalizacji do filmu dokumentalnego o zjawiskach niewyjaśnionych — i trudno się dziwić, że El Ojo przyciągnęła jego uwagę. Z lotu ptaka wygląda jak idealnie wycięty krąg, jakby ktoś użył gigantycznego cyrkla.

Z czego zbudowana jest „pływająca wyspa”?

Choć El Ojo bywa przedstawiana jako geologiczna osobliwość, jej budowa jest całkowicie naturalna. To wyspa torfowo-roślinna, złożona z:

  • splątanych systemów korzeniowych roślin bagiennych,
  • osadów organicznych,
  • częściowo rozłożonej materii roślinnej, czyli torfu.

Tego typu struktury tworzą się w spokojnych zbiornikach wodnych, gdzie roślinność nie jest trwale zakotwiczona w mineralnym podłożu. Z czasem „mata” roślinna zaczyna unosić się na wodzie, zachowując względną integralność. Podobne wyspy znane są z jezior, delt i rozlewisk na całym świecie — El Ojo nie jest wyjątkiem, lecz spektakularnym przykładem.

Dlaczego wyspa jest niemal idealnie okrągła?

Kolisty kształt El Ojo nie jest efektem jednorazowego zdarzenia, lecz długotrwałego procesu „naturalnego szlifowania”.

Wyspa znajduje się w płytkim zbiorniku, w którym działają:

  • powolne prądy wodne,
  • zmiany poziomu wody w delcie Parany,
  • wiatr,
  • tarcie krawędzi wyspy o brzegi zbiornika.

Każdy niewielki ruch powoduje erozję boków wyspy. Miejsca bardziej wystające są ścierane szybciej, a cała struktura stopniowo dąży do formy o najmniejszym oporze — czyli koła. To dokładnie ten sam mechanizm, który odpowiada za powstawanie lodowych krążków obracających się w rzekach stref chłodnych. Fizyka jest bezlitosna: nieregularne kształty nie mają tu przyszłości.

Czy El Ojo naprawdę się obraca?

Zdjęcia satelitarne wykonane w różnych latach pokazują, że wyspa zmienia swoje położenie i orientację względem otoczenia. Nie oznacza to jednak, że obraca się jak płyta winylowa.

Najprawdopodobniej mamy do czynienia z:

  • powolnym dryfem,
  • okresowym obrotem wymuszanym przez prądy wody i wiatr,
  • chwilowym „zakleszczaniem się” wyspy w obrębie zbiornika.

Ruch jest bardzo wolny i nieregularny, ale wystarczający, by przez lata utrzymać jej zadziwiająco równy kształt.

Dlaczego woda wokół El Ojo jest tak czysta?

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech El Ojo jest wyraźny kontrast między wyspą a otaczającą ją wodą. Woda w bezpośrednim sąsiedztwie jest:

  • jaśniejsza,
  • mniej mętna,
  • często chłodniejsza, niż w pobliskich kanałach delty.

Najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie to zasilanie zbiornika wodą podziemną — przez wysięki lub niewielkie źródła. Woda podziemna zawiera znacznie mniej zawiesiny mineralnej i organicznej niż wody powierzchniowe delty, co pozwala zachować ostrą, niemal graficzną granicę między wyspą a otoczeniem.

Paranormalne „Oko”? Nauka studzi emocje

El Ojo szybko stała się bohaterką sensacyjnych narracji: od ingerencji cywilizacji pozaziemskich po tajne eksperymenty człowieka. Problem w tym, że żadna z tych hipotez nie ma choćby cienia potwierdzenia.

Z punktu widzenia geomorfologii i hydrologii El Ojo to:

  • rzadki, ale naturalny przykład pływającej wyspy roślinnej,
  • uformowany przez lokalne warunki wodne,
  • dynamiczny, lecz w pełni zgodny z prawami fizyki i procesami sedymentacyjnymi.

El Ojo nie jest anomalią ani zagadką bez odpowiedzi. Jest raczej doskonałym przypomnieniem, że procesy geologiczne i hydrologiczne potrafią działać niezwykle konsekwentnie, a przy tym zaskakująco estetycznie.

Zdjęcie: Argentina Government, CC BY 4.0 / Wikimedia Commons