Planeta na której mieszkamy – Ziemia – składa się z warstw. Czy to oznacza, że Ziemia jest jak cebula? Nie do końca. Swoją budową przypomina raczej owoc, z cienką, choć twardą skórką na zewnątrz, grubym miąższem w środku i twardą pestką wewnątrz. Przyjrzyjmy się zatem bliżej poszczególnym warstwom.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jak wygląda budowa wewnętrza Ziemi;
- Co różni poszczególne warstwy;
- Czym są nieciągłości i gdzie występują.
Najbardziej zewnętrzna, dość cienka i skalista warstwa to skorupa ziemska.
Poniżej skorupy znajduje się płaszcz ziemski. Niech w analogii do owocu pełni rolę miąższu. Płaszcz ma największą objętość spośród wszystkich warstw i do tego dość złożoną budowę wewnętrzną – wyróżniamy płaszcz górny, dolny i strefę przejściową pomiędzy nimi. Żeby jeszcze bardziej skomplikować ten obraz, dodajmy, że górny płaszcz ziemski dzieli się jeszcze na skalistą (tak jak skorupa) część górną i niższą, plastyczną część, zwaną astenosferą.
W środku Ziemi znajduje się jądro, które dzieli się na płynne jądro zewnętrzne oraz jądro wewnętrzne, będące w stanie stałym. To będzie pestka.
Czy to już wszystkie warstwy naszej planety? Odpowiedź brzmi: i tak, i nie. Pozostaje jeszcze litosfera, która obejmuje skalistą skorupę ziemską i równie skalisty, najwyższy fragment ziemskiego płaszcza. Tak naprawdę w naszej analogii do owocu to litosfera powinna pełnić rolę twardej skórki. Bezpośrednio poniżej litosfery znajduje się wspomniana już astenosfera – to plastyczna część płaszcza ziemskiego. Można zatem powiedzieć, że skorupę ziemską od górnego płaszcza ziemskiego odróżnia ich skład chemiczny i rodzaj skał, z jakich są zbudowane, natomiast litosferę i astenosferę rozróżniamy na podstawie zupełnie innego kryterium, a konkretnie konsystencji.
Do omówienia pozostają jeszcze nieciągłości, czyli powierzchnie rozgraniczające poszczególne warstwy. Najbardziej znana to powierzchnia nieciągłości Mohorowičicia (w skrócie zwana Moho), która rozgranicza skorupę ziemską i płaszcz. Kolejne to:
- granica pomiędzy litosferą a astenosferą;
- dwie nieciągłości w płaszczu ziemskim (na głębokości około 410 i 660 km), rozdzielające płaszcz górny, strefę przejściową i płaszcz dolny;
- granica między płaszczem a jądrem, zwana nieciągłością Gutenberga (na głębokości około 2900 km);
- granica między jądrem zewnętrznym a wewnętrznym, zwana nieciągłością Lehmanna (około 5200 km pod powierzchnią Ziemi).
W kolejnej części cyklu omówimy bardziej szczegółowo budowę litosfery.
Po przeczytaniu tego tekstu wiesz, że:
- Wnętrze Ziemi zbudowane jest z warstw: skalistej skorupy, płaszcza o skomplikowanej budowie, płynnego jądra zewnętrznego i stałego jądra wewnętrznego.
- Litosfera obejmuje skorupę ziemską i górną część ziemskiego płaszcza.
- Astenosfera to plastyczna warstwa w płaszczu znajdująca się pod litosferą.
• Poszczególne warstwy są oddzielone nieciągłościami, z których najbardziej znana jest nieciągłość Mohorowičicia (Moho), która pomiędzy skorupą i płaszczem.
Opracowano na podstawie treści serwisu internetowego „Zrozumieć Ziemię” (red. G. Pieńkowski, S. Cwojdziński, A. Fijałkowska–Mader, M. Krzeczyńska, T. Krzywicki, J. Malec, J. Pacuła, K. Pochocka–Szwarc, J. Rychel, S. Salwa, Z. Szczepanik, P. Szrek, A. Wierzbowski, P. Woźniak, Z. Złonkiewicz).
Aktualizacja i adaptacja w ramach zadania psg pn. „Ochrona georóżnorodności, geoedukacja i geoturystyka”, finansowanego ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej: M. Szadkowski, 2025.
